-دکتر بازیها

دسته بندی مقالات

اختلال یادگیری یکی از بزرگ‌ترین چالش‌هایی است که ممکن است والدین در فرایند تربیت و آموزش کودکان با آن مواجه شوند. ممکن است برخی از کودکان در فرآیند تحصیل در درک برخی از مفاهیم ریاضی، نوشتاری و بسیاری دیگر از زمینه‌ها دچار مشکل باشند؛ در این شرایط تشخیص و درمان به موقع از آسیب‌های آینده به کودک جلوگیری خواهد کرد.

از آنجایی که معمولا این اختلالات با برخورد نامناسب و ناآگاهانه پیش روی سریع‌تری خواهند داشت، اهمیت آموزش و آگاهی والدین و مربیان چند برابر می‌شود. به همین علت در این مقاله قصد داریم ۱۰ کتاب اختلال یادگیری معتبر درباره اختلال یادگیری را معرفی کنیم تا والدین، معلمان و حتی متخصصان بتوانند با دانش بیشتری به مواجهه با این موضوع بپردازند.

اختلال یادگیری چیست؟ (مروری بر انواع و ویژگی‌ها)

اختلال یادگیری به وجود نقص در عملکرد سیستم عصبی مربوط می‌شود که دریافت، پردازش یا بیان اطلاعات را مختل می‌کند. این اختلالات باعث می‌شوند کودک در مهارت‌های پایه مانند خواندن، نوشتن، گفتار یا محاسبه با مشکل روبه‌رو شود و ارتباط مؤثری با محیط آموزشی برقرار نکند.

نکته امیدوارکننده این است که اگر مداخلات درمانی از سنین پایین و با استفاده از منابع معتبر مانند کتاب‌های اختلال یادگیری آغاز شوند، بسیاری از کودکان پیشرفت قابل‌توجهی را تجربه می‌کنند.

انواع رایج اختلالات یادگیری

دیسلکسیا (نارساخوانی):
دیسلکسیا باعث دشواری در خواندن، تشخیص کلمات و درک متن می‌شود. معلمان معمولاً این اختلال را در سال‌های ابتدایی دبستان شناسایی می‌کنند. کودکانی که دیسلکسیا دارند، در ارتباط دادن حروف با صداها مشکل دارند و سرعت خواندن آن‌ها پایین است.

دیسگرافیا:
دیسگرافیا نوشتن را برای کودک دشوار می‌کند. این کودکان در ساختار جمله، نگارش صحیح و هماهنگی دست و ذهن مشکل دارند و معمولاً نوشته‌های ناخوانا یا ناتوانی در کپی‌کردن جملات را تجربه می‌کنند.

دیسکالکولیا:
دیسکالکولیا به ناتوانی در درک مفاهیم ریاضی مربوط می‌شود. کودک در شمارش، تشخیص الگوها، حفظ علائم ریاضی و انجام محاسبات ساده با مشکل مواجه می‌شود. معلمان اغلب این اختلال را در کلاس درس تشخیص می‌دهند.

تفاوت اختلال یادگیری با ADHD و کم‌توانی ذهنی

یکی از نکات مهم در منابع آموزشی این است که اختلال یادگیری با بیش‌فعالی (ADHD) یا کم‌توانی ذهنی تفاوت اساسی دارد.

اختلال نوع عملکرد علت اصلی
اختلال یادگیری مشکل در یادگیری مهارت‌های خاص نقص در پردازش اطلاعات
ADHD مشکل در توجه و کنترل تکانش‌ها اختلال در تنظیم توجه
کم‌توانی ذهنی عملکرد ذهنی پایین عمومی عوامل ژنتیکی یا آسیب‌های دوران رشد

چرا کتاب‌های اختلال یادگیری برای والدین و معلمان ضروری هستند؟

والدین و معلمان بیشترین نقش را در فرآیند یادگیری کودک ایفا می‌کنند. بسیاری از خانواده‌ها هنگام مواجهه با اختلال یادگیری سردرگم می‌شوند و نمی‌دانند چگونه باید به کودک کمک کنند. کتاب‌های معتبر اختلال یادگیری، مسیر آگاهی و تصمیم‌گیری را برای آن‌ها هموار می‌کنند.

معلمان نیز روزانه زمان زیادی را با کودکان می‌گذرانند و برنامه‌ریزی آموزشی آن‌ها را هدایت می‌کنند. کتاب‌های تخصصی به معلمان کمک می‌کنند تا از روش‌هایی مانند تقسیم‌بندی محتوا، تمرینات ساختاریافته و ابزارهای چندحسی استفاده کنند.

معرفی ۱۰ کتاب برتر اختلال یادگیری

کتاب‌های ایرانی حوزه اختلال یادگیری

۱. اختلال یادگیری (خواندن، نوشتن، ریاضی) – الهه اکبری
این کتاب با زبانی روان، علل اختلالات یادگیری را توضیح می‌دهد و با بررسی نمونه‌های واقعی، راهکارهای عملی در اختیار والدین و مربیان قرار می‌دهد.

۲. درمان اختلالات دیکته‌نویسی – مصطفی تبریزی
نویسنده در این کتاب تجربیات بالینی خود را برای درمان مشکلات نوشتاری کودکان ارائه می‌کند.

۳. درمان اختلال خواندن – مصطفی تبریزی
این کتاب بر راهکارهای عملی درمان اختلال خواندن تمرکز دارد و برای والدینی که به دنبال مداخله کاربردی هستند، بسیار مفید است.

۴. اختلالات یادگیری – غلامعلی افروز
این اثر بیشتر جنبه تحلیلی و دانشگاهی دارد و برای متخصصان و دانشجویان روان‌شناسی مناسب‌تر است.

۵. ارزیابی، تشخیص و درمان اختلالات یادگیری – افسانه تاجیک
این کتاب فرآیند تشخیص زودهنگام و مداخلات درمانی را به‌صورت تخصصی بررسی می‌کند.

کتاب‌های بین‌المللی حوزه اختلال یادگیری

۶. Overcoming Dyslexia – Sally Shaywitz
این کتاب یکی از معتبرترین منابع علمی برای درمان نارساخوانی محسوب می‌شود.

۷. The Dyslexia Empowerment Plan – Ben Foss
کتابی تخصصی که رویکردی علمی و ساختارمند به درمان دیسلکسیا دارد.

۸. Learning Disabilities: From Identification to Intervention – Jack M. Fletcher et al.
این کتاب برای متخصصانی مناسب است که قصد دارند به‌صورت آکادمیک در حوزه شناسایی و مداخله کار کنند.

۹. The Shut-Down Learner – Richard Selznick
این کتاب به والدین کمک می‌کند تا ارتباط عاطفی مؤثرتری با کودکانی برقرار کنند که به‌دلیل شکست‌های تحصیلی انگیزه خود را از دست داده‌اند.

۱۰. Teaching Students with Learning Disabilities – Roger Pierangelo
این منبع، استراتژی‌های تدریس و همکاری با خانواده‌ها را به معلمان آموزش می‌دهد.

چگونه از کتاب‌های اختلال یادگیری بیشترین بهره را ببریم؟

مطالعه فعال و هدفمند

والدین و معلمان باید هنگام مطالعه، نکات کلیدی را یادداشت کنند و آن‌ها را با شرایط کودک تطبیق دهند.

تبادل تجربه با متخصصان

گفت‌وگو با مشاوران، معلمان و سایر والدین، درک عمیق‌تری از مطالب کتاب ایجاد می‌کند.

اجرای عملی آموخته‌ها

اجرای تدریجی تمرین‌ها در خانه یا کلاس درس، بیشترین تأثیر را بر پیشرفت کودک دارد.

 

منابع مکمل برای یادگیری درباره اختلالات یادگیری

 

افزون بر کتاب‌ها، منابع متنوع دیگری برای آشنایی با اختلالات یادگیری وجود دارند:

 

  • دوره‌های آنلاین: دوره‌های آموزشی آکادمی دکتر بازیها میتواند در آموزش و یادگیری به کودکان شما با بازی کمک فراوانی بکند .
  • وب‌سایت‌ها: مانند Understood.org، LDOnline.org و استادبانک وب سایت‌های علمی و قابل اعتمادی می‌باشند.
  • ویدئوها و پادکست‌ها: آموزش‌های چندرسانه‌ای برای یادگیری ساده‌تر و جذاب‌تر با زبانی ساده‌تر مفاهیم را توضیح می‌دهند.

 

  داستان‌های موفقیت: تأثیر کتاب‌ها بر زندگی کودکان با اختلال یادگیری

هنگام مطالعه کتاب اختلال یادگیری خانواده‌ها با غم عجیبی دست و پنجه نرم می‌کنند. احساس استرس و غم همزمان می‌تواند هر شخصی را ناامید کند. مطالعه کیس استادی‌های موفق و نمونه افراد مشهور جهان با اختلال یادگیری، امید و شادی از دست رفته را به این خانواده‌ها بازمی‌گرداند.

یکی از نمونه‌های مشهور که در مدرسه متوجه اختلال یادگیری او شدند، توماس ادیسون بود. هر چند که در مدرسه او را کند ذهن می‌دانستند، اما تلاش‌های مادرش او را به یکی از بزرگ‌ترین نوابغ دنیا تبدیل کرد. تنها نکته مهم عدم ناامیدی است. هیچوقت هوش بچه‌ها را با اختلال در یادگیری یکسان نبینید. گاهی برخی از این کودکان بسیار باهوش و با استعداد هستند. 

نتیجه‌گیری

قدم بعدی پس از تشخیص اختلال و نوع آن، افزایش آگاهی والدین و مربیان است. استفاده از منابع معتبر مانند کتاب‌های معرفی‌شده در این مقاله می‌تواند درک بهتری از نیازهای این کودکان ایجاد کند.

به همین خاطر پیشنهاد می‌کنیم در صورت نیاز حتما با مشاوران ما درباره انتخاب کتاب صحیح صحبت کنید و اگر تجربه‌ای در زمینه استفاده از انواع کتاب‌ اختلال یادگیری دارید، حتما با ما به اشتراک بگذارید.

[wpseo_address show_state=”1″ show_country=”1″ show_phone=”1″ show_phone_2=”1″ show_fax=”1″ show_email=”1″ show_logo=”0″]

📖 مدت مطالعه: 6 دقیقه

اختلال یادگیری در کودکان: راهکارهای علمی و بازی محور

شاید در سال‌های گذشته، درمان اختلال یادگیری در کودکان چالش بزرگی بود و بسیاری راهکار مشخصی نداشتند. خوشبختانه امروز با روش‌های بازی محور و شخصی‌سازی شده، این اختلال قابل درمان است. والدین و مربیان با تشخیص زودهنگام می‌توانند مسیر یادگیری کودک را موثر و لذت‌بخش کنند.

آیا اختلال یادگیری قابل درمان است؟

در یک پاسخ کوتاه به سوال آیا اختلال یادگیری درمان دارد؟ باید بگوییم، بله. درمان اختلال یادگیری در کودکان وجود دارد. البته این درمان بسته به نوع اختلال و ویژگی‌های شخصیتی کودک متفاوت است. مهم است که اختلال یادگیری را با هر نوع بیماری ذهنی دیگر مانند ناتوانی ذهنی اشتباه نگیرید.

متخصصان تاکید می‌کنند که تشخیص زودهنگام و به موقع فرآیند درمان را تسریع می‌کند و از چالش‌های جدی کودکان در مسیر یادگیری جلوگیری می‌کند. در سایت Dr.Plays ما خدمات تست و ارزیابی تخصصی شرایط یادگیری کودکان ارائه می‌دهیم. اگر ایرادی در یادگیری کودک مشاهده کردید، بهتر است با متخصصان مشورت کنید.

روش‌های نوین درمان اختلال یادگیری

در سال‌های اخیر، روش‌های درمان به سمت درمان‌های غیر دارویی و بازی محور حرکت کرده است. در Dr.Plays ما برای هر کودک یک برنامه بازی تخصصی و شخصی‌سازی شده طراحی می‌کنیم که بر اساس ویژگی‌های شناختی و حسی کودک تنظیم می‌شود.

کار درمانی و گفتار درمانی

اختلالات گفتاری و حرکتی درصد بالایی از کودکان را تحت تاثیر قرار می‌دهد. کار درمانی و گفتار درمانی با حرکات هدفمند و تمرینات حسی-ادراکی به کودک کمک می‌کند تا مهارت‌های از دست رفته خود را بازیابی کند. تمرینات ما شامل:

  • تقسیم وظایف به بخش‌های کوچک‌تر
  • آماده کردن ذهن و حافظه کودک
  • آموزش نشانه‌های تصویری
  • تقویت عضلات دست و انگشتان و آموزش ریزترین نکات مانند برداشتن مداد
  • کمک به خودتنظیمی کودک در توجه و تمرکز
  • بهبود توانایی کودک برای انجام کارهای روتین و روزانه

برای گفتار درمانی، همیشه سراغ متخصص آسیب‌شناس گفتار می‌رویم. پزشکان آموزش زبان را گام به گام و با ارزیابی شرایط فرد شروع می‌کنند و استراتژی‌های شروع ارتباطات اجتماعی را هم آموزش می‌دهند. بیشتر بخوانید

برنامه آموزش فردی (IEP)

روش IEP یا Individualized Education Plan برای هر کودک اهداف کوتاه‌مدت و بلندمدت، استراتژی‌های آموزشی و منابع لازم را بر اساس بررسی شخصی کودک تعیین می‌کند. در کلینیک ما، این برنامه توسط والدین و مربیان کودک اجرا می‌شود.

نقش بازی‌های آموزشی در درمان اختلال یادگیری

تحقیقات نشان داده است که بازی‌های آموزشی تاثیر بلندمدت بالاتری بر مهارت‌های شناختی دارند. بازی‌ها نه تنها سرگرم‌کننده‌اند، بلکه تمرکز، توجه و مهارت‌های مغزی کودک را بهبود می‌دهند. در Dr.Plays ما برنامه‌های بازی محور تخصصی طراحی می‌کنیم تا هر کودک به صورت شخصی‌سازی شده مسیر یادگیری خود را طی کند.

انواع بازی‌ها:

  • پازل‌ها
  • فلش‌کارت‌ها
  • بازی‌های ساختنی

اهمیت حمایت والدین و محیط آموزشی

کودک در محیط بدون استرس و همراه با حمایت والدین بهتر یاد می‌گیرد. اجازه دهید کودک اشتباه کند و چند بار تمرین کند. والدین و مربیان نقش بسیار مهمی در تشخیص زودهنگام و موفقیت درمان دارند.

نتیجه‌گیری

درمان اختلال یادگیری در کودکان نیازمند دید جامع، علمی و انسانی است. خانواده‌ها با همراهی کودک و استفاده از روش‌های بازی محور و شخصی‌سازی شده می‌توانند مسیر یادگیری را موثر و لذت‌بخش کنند. با اجرای این روش‌ها، کیفیت زندگی و عملکرد تحصیلی کودکان به‌طور چشم‌گیری بهبود پیدا می‌کند.

📖 مدت مطالعه: 3 دقیقه

اختلال یادگیری یکی از بیماری‌های عصبی است که لزوما بر میزان هوش کودک دلالت ندارد. این بیماری بر فرآیند دریافت، ارسال و پردازش اطلاعات تاثیر منفی می‌گذارد و افراد را از انجام درست و بی‌نقص آن ناتوان می‌کند. اختلال در یادگیری چالش بزرگی در مسیر رشد تحصیلی و البته اجتماعی کودک خواهد بود. به همین خاطر لازم است با علائم و علل بروز این بیماری بیشتر آشنا شوید. تا انتهای این بخش همراه ما باشید تا درک کامل و دقیقی از این اختلال پیدا کنید.

اختلال یادگیری چیست؟

اختلال یادگیری (Learning Disability) به مشکلاتی در توانایی مغز برای دریافت، پردازش، تحلیل یا ذخیره اطلاعات اشاره دارد. این بیماری وجود آسیب در فرآیند روانشناختی را نشان می‌دهد که از درک یا استفاده آموزش‌های جدید در زمینه خواندن، نوشتن، فهم ریاضیات، صحبت کردن و گوش دادن جلوگیری می‌کند.

هر چند که با پیشرفت‌های بزرگ در زمینه مسائل روانشناختی و رشد کودکان همچنان درمان قطعی و کاملی برای این اختلال وجود ندارد، اما تشخیص زودهنگام و اقدامات پزشکی مناسب سرعت و تاثیرات این بیماری را تا حد زیادی کاهش خواهد داد.

انواع اختلالات یادگیری

قبل‌تر درباره اختلال در یادگیری چیست بیشتر مطالعه کردیم، اما همیشه شناخت انواع مدل‌های یک مسئله ما را در درک بهتر و بیشتر مفاهیم یاری خواهد کرد. در این بخش قصد داریم انواع اختلال یادگیری را بررسی و نشانه‌های هر کدام را مطرح کنیم.

نارسا خوانی (Dyslexia)

نارساخوانی یکی از انواع اختلال‌ های یادگیری است. این اختلال زمانی به وجود می‌آید که کودک در درک رابطه و بیان صداها، حروف کلمات و شکل کلی کلمات ناتوان باشد. نارساخوانی معمولا بسیار شایع است و حدود 85% کودکان دچار اختلال با آن درگیر هستند. برخی از نشانه‌های این نوع از اختلال شامل اشتباه در ترتیب حروف، خواندن کند و نادرست، عدم مهارت عمومی در استفاده از واژگان و مشکل در به خاطر سپردن کلمات جدید می‌باشد.

نارسا نویسی (Dysgraphia)

یکی دیگر از انواع اختلالات یادگیری، اختلال نارسا‌نویسی است. همانطور که از اسم این بیماری مشخص است، کودکان در نوشتن درست کلمات، فاصله‌گذاری بین حروف و حتی گرفتن مداد مشکل خواهند داشت. معمولا این کودکان نمی‌توانند آنچه در ذهن خود دارند را به خوبی روی کاغذ بیاورند.

اختلال ریاضی (Dyscalculia)

اختلال یادگیری خاص دیگری که متاسفانه دیرتر از سایر اختلال‌ها تشخیص داده می‌شود، اختلال ریاضی است. این نوع از اختلال به درک ضعیف مفهوم اعداد و ناتوانی کودک در بکار گیری روش‌های ریاضی برای حل مسائل اشاره می‌کند.

اختلال پردازش شنوایی

بخش مهمی از درک و فهم کودکان از محیط اطراف، با شنوایی حاصل می‌شود. اگر کودکان نتوانند درک و تفسیر درستی از صداهای اطراف داشته باشند و یا نتوانند به خوبی تمایز بین صداهای موجود را تشخیص دهند، احتمالا دچار اختلال اختلال در یادگیری شنوایی باشد. 

اختلال پردازش دیداری

اختلالات یادگیری کودک حتی وارد دایره دید کودکان هم می‌شود. به همین سبب معمولا زمانی که کودک از ایجاد هماهنگی میان چشم و دست ناتوان باشد و یا در تشخیص تفاوت‌ها و شباهت‌ها مشکل داشته باشد، گفته می‌شود که احتمالا با اختلال پردازش دیداری مواجه است. استفاده از ابزارهای آموزشی بصری و تمرینات خاص می‌تواند به بهبود این مهارت‌ها کمک کند.

اختلال یادگیری غیر کلامی (Nonverbal learning disorder)

بخشی از توانایی‌های شناختی کودک خارج از بحث خواندن و نوشتن تعریف می‌شود. اختلال یادگیری غیر کلامی  به اختلال و ناتوانی کودک در مهارت‌های اجتماعی، درک نشانه‌های غیرکلامی و هماهنگی حرکتی اشاره دارد. معمولا کودکان درگیر این اختلال از درک و بکارگیری ایده‌ها و مفاهیم جدید در جای درست دچار مشکل هستند. از آنجایی که کودکان درگیر این اختلال معمولا در دایره واژگان بسیار قوی هستند، پزشکان این اختلال را دیرتر تشخیص می‌دهند.

علائم و نشانه‌های اختلال یادگیری کودکان

همانطور که در تعریف اختلال یادگیری گفتیم، تشخیص زودهنگام اختلالات یادگیری برای مداخله موثر حیاتی است. بسیاری از علائم به یکدیگر مرتبط هستند. به طور مثال زمانی که کودک نتواند به خوبی بشنود، احتمالا در درک و توجه دچار مشکل شود؛ و یا زمانی که کودک به درستی حرکت نکند، به مرور هماهنگی چشم و دست و انجام حرکات ظریف برای او دشوار خواهد شد. برخی از علائم رایج عبارتند از:

  • مشکل در یادگیری خواندن، نوشتن یا ریاضی: این اختلال توسط والدین هم قابل کشف است. اگر کودک را پیش از سن 7 سالگی در محیط‌های آموزشی قرار دادید و کودک حتی پس از چند ماه تلاش، کمتر از حد معمولا توانایی پیدا کرد، ممکن است دچار انواع اختلال یادگیری کودکان باشد.
  • حافظه ضعیف و مشکل در به خاطر سپردن اطلاعات: پیشتر در تعریف اختلالات یادگیری کودکان چیست به این مسئله اشاره کردیم که اصلا ذات این بیماری به عدم توانایی در درک و پردازش اطلاعات اشاره دارد. حافظه ضعیف یکی از علائم رایج در این اختلال است.
  • مشکلات در تمرکز و توجه: معمولا کودکان اختلال یادگیری سطح تمرکز و توجه پایینی دارند. تصور کنید که در زمان شنیدن صدا و یا دیدن یک متن نتوانید به درستی مفهوم و رابطه منطقی بین حروف را تشخیص دهید؛ در این حالت تمرکز و توجه بسیار سخت می‌شود.
  • دشواری در پیروی از دستورالعمل‌ها: کودک نمی‌تواند مراحل چندگانه یک کار را به‌درستی دنبال کند.
  • مشکلات در مهارت‌های حرکتی ظریف: اختلال یادگیری از انجام حرکاتی که نیازمند عضلات و حرکات انگشتان دست هستند، جلوگیری می‌کند. بستن دکمه لباس، بستن بند کفش، استفاده از قیچی یا نوشتن خصوصا در کودکانی که دچار دیسپراکسی (dyspraxia) یا همان اختلال حرکتی هستند، بیشتر دیده می‌شود. 

علل بروز اختلالات یادگیری

برخی از عوامل وجود دارند که احتمالا بروز این نوع اختلال را تا حد زیادی افزایش می‌دهند. این عوامل شامل:

  • عوامل ژنتیکی و وراثتی: سابقه خانوادگی اختلالات یادگیری کودکان می‌تواند احتمال اینکه فرزندان آن خانواده دچار بیماری شوند را افزایش دهد. درنتیجه اگر همچین شرایطی در خانواده دارید، نسبت به علائم آن هوشیار باشید.
  • مشکلات دوران بارداری و زایمان مانند زایمان زودرس یا وزن کم هنگام تولد: زمانی که کودک به درستی و کامل در رحم مادر دوره رشد خود را طی نکند و یا در زمان پیش از تولد در معرض الکل و مواد مخدر قرار بگیرد، احتمال دارد دچار اختلال یادگیری عمومی شود.
  • آسیب‌های مغزی یا عصبی: اگر بخشی از مغز که مسئول انجام وظایفی مانند دریافت و پردازش اطلاعات است آسیب ببیند، احتمالا سایر حلقه‌های یادگیری کودک نیز با مشکل مواجه خواهد شد. به همین خاطر تا زمانی که هنوز جسم کودک کامل نشده است، کودکان به هیچ عنوان نباید در معرض آسیب‌های جسمی و مغزی شوند. حتی ضربه کوچک به بخش مهمی از مغز، تمام آینده یادگیری و رشدی کودک را تحت تاثیر قرار خواهد داد.
  • قرار گرفتن در معرض سموم محیطی: همانطور که می‌دانید، هر آنچه که در اطراف ما وجود دارد، به نوعی در فرآیند رشد و یادگیری ما موثر خواهد بود. به همین خاطر از قرار گرفتن کودک در معرض سموم و مواد شیمیایی سنگین مانند سرب باید خودداری کنید. این موارد عملکرد مغز را مختل می‌کنند.
  • عوامل روانی و عاطفی: هر چیزی که در کودکی برای ما اتفاق می‌افتد، بالاخره نقشی در بزرگسالی ما خواهد داشت. استرس شدید، بد‌رفتاری یا بی‌توجهی در دوران کودکی می‌تواند رشد شناختی کودک را مختل کند. به همین خاطر حمایت عاطفی کودک در سنین ابتدایی زندگی بسیار مهم است. 

بخشی از مواردی که به عنوان دلایل و علل ایجاد انواع اختلال یادگیری در کودکان نام بردیم، با کنترل مادران و مربیان مهد قابل پیشگیری هستند. درنتیجه از زمانی که باردار می‌شوید و تا وقتی کودک شما به سن 10 الی 12 سال می‌رسد، باید درباره هر رفتاری که با او دارید سنجیده عمل کنید. 

یکی از بهترین کارها برای افزایش اطلاعات در این زمینه، مطالعه مقالات مرتبط با تشخیص و درمان اختلالات یادگیری در کودکان است که بسیار کاربردی و آموزنده خواهد بود.

مراقبت از کودکان در این سنین، خصوصا سنین ابتدایی زندگی، باید با دقت خوبی صورت بگیرد. البته منظور دفت وسواس‌گونه نیست. توجه داشته باشید که جسم و مغز کودک در سلامت کامل قرار داشته باشند و همچنین در معرض مواد سمی مانند سرب و الکل قرار نگیرند.

تمایز اختلال یادگیری با سایر مشکلات مشابه

مهم است که اختلالات یادگیری را از سایر مشکلات مشابه متمایز کنیم زیرا معمولا هر یک از این بیماری‌ها راه و روش درمانی مخصوص خود را دارند. هر چند که ممکن است بخشی از مسیر درمان این بیماری‌ها شبیه به هم باشند، اما نهایتا رویکرد هر کدام متفاوت خواهد بود.

ناتوانی ذهنی و اختلال یادگیری

اولین موردی که در بسیاری از مواقع با اختلال‌ های یادگیری اشتباه گرفته می‌شود، ناتوانی ذهنی است. ناتوانی ذهنی به اختلال رشدی عصبی گفته می‌شود که بر روی بعد اجتماعی و شناختی کودک به صورت همزمان تاثیر دارد. این در حالی است که اختلال یادگیری به معنای هوش پایین نیست و بر روی یک مهارت تحصیلی خاص مانند یادگیری ریاضی و یا اختلال در خواندن و نوشتن دلالت دارد. در یک کلام سطح پایین IQ ارتباطی با وجود اختلال یادگیری ندارد.

تمایز اختلال یادگیری از مشکلات توجه و بیش‌فعالی (ADHD)

بیش‌فعالی (ADHD) به عدم توانایی در مدیریت و تمرکز اشاره دارد. توجه داشته باشید که بعضا برخی از انواع اختلالات یادگیری باعث عدم تمرکز و مدیریت دشوار می‌شوند، اما این عدم تمرکز ناشی از یک آسیب در تحصیل به مهارتی مانند شنید، خواندن و یا نوشتن خواهد بود. همچنین معمولا کودکان بیش فعال نمی‌توانند روی یک کار به خوبی تمرکز کنند؛ این مسئله به این معنا نیست که در یادگیری مهارت‌ ناتوان هستند. 

تفاوت اختلال یادگیری با مشکلات بینایی یا شنوایی

دقت کنید که ممکن است این دو نوع مشکل همزمان با هم در کودک وجود داشته باشند، اما هیچوقت یکی باعث دیگری نمی‌شود. منظور این است که در اختلال یادگیری بخشی از مغز فرد به درستی کار نمی‌کند و اطلاعات به خوبی پردازش نمی‌شوند اما در مشکلات بینایی یا شنوایی خود جسم و عضو بدن با مشکل مواجه است.

نتیجه‌گیری

اختلال در یادگیری کودکان معمولا تاثیر عمیقی بر روی آینده تحصیلی و اجتماعی کودکان دارد. این اختلالات فرآیند جامعه‌پذیری کودک را هم با مشکل روبه‌رو می‌کند. طبیعتا زمانی که کودک درک درست و ایده کاملی از محیط اطراف نداشته باشد، نمی‌تواند به درستی با دیگران ارتباط بگیرد.

اما خبر خوب این است که با تشخیص زودهنگام، مداخلات مناسب و حمایت مستمر از سوی والدین و مربیان، می‌توان به کودکان کمک کرد. این بیماری‌ها اگر به درستی تشخیص داده شوند و رویکرد درمانی مناسبی برای آن‌ها اتخاذ شود، تا حد زیادی قابل کنترل خواهند بود. کما اینکه تجربه کیس‌های قبلی این مسئله را نشان می‌دهد. 

پس اگر نظر و کامنتی در این زمینه دارید و یا با کودکان دارای اختلال یادگیری ارتباط داشتید، حتما در بخش نظرات ما را از تجربیات خود آگاه کنید. آگاهی و آموزش مستمر خصوصا در اطلاع از عوامل محیطی ایجاد کننده اختلال، نجات دهنده جامعه خواهد بود.

📖 مدت مطالعه: 10 دقیقه

یکی از مهم‌ترین ابعاد رشدی در کودکان که تنها به فیزیک آن‌ها مرتبط نمی‌شود و رشد شناختی آن‌ها را هم درگیر می‌کند، بحث مهارت‌های دست ورزی است. این مهارت شامل کنترل حرکات ظریف دستان و انگشت‌ها می‌باشد حرکت دقیق دست‌ها و انگشتان و بازی دست ‌ورزی باید در سنین 2 تا 7 سالگی تقویت شود تا در آینده پایه مناسبی برای انجام حرکات ریزتر و سخت‌تر شود. 

اگر مهارت دست‌ورزی و کنترل برای قدرت انگشتان و دست‌ها به خوبی رشد پیدا نکند، کودکان در انجام کارهای ساده روزانه مانند نوشتن، نقاشی، بستن بند کفش و حتی دکمه لباس هم به مشکل برمی‌خورند. به همین خاطر در این مقاله با برخی از مهم‌ترین بازی‌ های تقویت انگشتان بیشتر آشنا خواهیم شد.

بازی دست‌ ورزی پیشنهادی برای کودکان پیش‌دبستانی

خوشبختانه تقویت این بعد رشدی حرکتی کودکان از طریق بازی صورت می‌گیرد و بچه‌ها به صورت ناخودآگاه با انجام بازی ‌های برنامه ریزی شده، در ابعاد مختلف رشد پیدا می‌کنند. نکته جالب در این بازی‌ها این است که باعث رشد شناختی و اجتماعی کودک هم می‌شوند. برخی از این بازی‌ها نیاز به تمرکز و توجه دارند که در نهایت دامنه شناختی کودک را افزایش می‌دهند. برخی از این بازی‌ها شامل:

بازی با خمیر بازی

یکی از بازی‌هایی که به خوبی انگشتان و دست‌های کودکان را تقویت می‌کند، بازی با خمیر بازی است. کودکان با له کردن، فشار دادن و کشیدن خمیر بازی برای شکل دادن به خمیر خلاقیت خود را پرورش می‌دهند و در عین حال عضلات و ماهیچه‌های آن‌ها هم آماده‌تر می‌شود. بازی دست ‌ورزی با خمیر بازی پیش ‌دبستانی باید در برنامه‌های مربیان قرار بگیرد.

نقاشی با رنگ انگشتی

انگشتان پل کودکان برای کشف دنیای بیرون هستند. برداشتن رنگ با انگشت‌ها و لمس خنکی و وزن رنگ در رشد حس لامسه کودکان موثر خواهد بود. دست ‌ورزی با رنگ انگشتی زمانی صورت می‌گیرد که کودکان مستقیما با انگشت روی برگه کاغذ یا دیوار نقاشی می‌کشند و تمام ماهیچه‌های دست آن‌ها به‌مرور قوی‌تر می‌شوند.

ساخت کاردستی با کاموا

زمانی که سراغ بازی دست ‌ورزی می‌رویم که نیازمند خلاقیت هستند، یک نکته مهم را باید به والدین و مربیان گوشزد کنیم؛ و آن هم ایجاد محیطی بدون فشار و تنش برای بچه‌ها است. توقع کاردستی پیچیده از فرزند خردسال خود نداشته باشید. برای دست ‌ورزی با کاموا کافی است از بچه‌ها بخواهید که کاموا را دور یک بطری طرح دار و یا مقوا بپیچند. در این شرایط دقت، تمرکز و مهارت‌های حرکتی ظریف آن‌ها تقویت می‌شود.

بازی با نی و کاموا

بخشی از رسالت بازی‌های رشد مهارت دست‌ورزی، افزایش هماهنگی چشم و دست است. در دست‌ ورزی با نی و کاموا کودکان مجبور می‌شوند برای رد کردن کاموا از بین نی‌ها و ساخت اشکال مختلف، دستان خود را در راستای فاصله خالی نی‌ها حرکت بدهند. دست ‌ورزی با نی معمولا تمرکز را هم افزایش می‌دهد. 

دست ‌ورزی با نمک رنگی

یکی دیگر از بازی‌هایی که حس لامسه کودکان را افزایش می‌دهد، بازی با نمک‌های رنگی و کشیدن شکل‌های دلخواه روی آن‌ها است. دست‌ ورزی با نمک خلاقیت بچه‌ها را چند برابر می‌کند.

بازی با اسباب‌بازی‌های دست‌ورزی

در دنیای امروز اسباب بازی‌ها بر اساس روان‌شناسی کودکان طراحی و تولید می‌شوند. اسباب بازی های دست ‌ورزی که در فروشگاه‌های معتبر به فروش می‌رسند، علاوه بر اینکه نوعی بازی‌های تقویت انگشتان محسوب می‌شوند، مهارت حل مسئله و تمرکز بچه‌ها را نیز افزایش می‌دهند. لگو، مهره‌های نخ‌کردنی و پازل‌ها نوعی بازی دست ‌ورزی هستند که در بعد شناختی کودک تاثیرات زیادی دارند.

نقاشی با ابزارهای مختلف

کودکان از انجام کارهای روتین فراری هستند. به همین خاطر از ابزار مختلف برای نقاشی استفاده کنید. انواع قلم مو، مداد رنگی، آبرنگ و مداد شمعی ابزار خوبی برای نقاشی کودکان محسوب می‌شوند. البته برخی از ابزارها بیشتر برای بازی دست ‌ورزی پیش ‌دبستانی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

بازی با گیره‌های لباس

باز و بسته کردن گیره‌هایی که میزان سفتی آن‌ها متناسب با سن کودکان باشد، عضلات انگشتان را تقویت می‌کند. می‌توانید این تمرین را با قرار دادن گیره‌ها در لبه مقوا امتحان کنید.

شن‌بازی

یکی دیگر از انواع بازی ‌های حسی، بازی با دانه‌های ریز شن است. این کار حس لامسه کودکان را تقویت می‌کند. ساختن اشکال مختلف با شن همچنین خلاقیت کودکان را رشد خواهد داد.

بازی‌های پیچاندنی

استفاده از پیچ و مهره‌های بزرگ، به کودکان کمک می‌کند تا مهارت‌های حرکتی ظریف خود را تقویت کنند. چفت کردن مهره‌ها به هم نیازمند هماهنگی عضلات با چشم‌ها است.

بازی با دکمه و زیپ

باز و بسته کردن دکمه‌ لباس عروسک‌ها و زیپ لباس‌ها به افزایش استقلال کودکان کمک می‌کند. پس از مدتی اجازه دهید کودکان خودشان کارهای شخصی مانند بستن زیپ و دکمه را امتحان کنند تا مسئولیت پذیری و حس اعتماد بنفس آن‌ها افزایش داشته باشد.

ساخت اوریگامی ساده

تا کردن کاغذ برای ایجاد اشکال مختلف، دقت و تمرکز کودکان را افزایش می‌دهد.  اوریگامی همچنین هماهنگی بین دست و چشم را بهبود می‌بخشد. بازی دست ‌ورزی پیش ‌دبستانی با انجام همین بازی طراحی می‌شود.

در نهایت باید بگوییم که اهمیت قدرت کودکان در اجرای این بازی‌ها به قدری زیاد است که مربیان برای مدتی آن‌ها را زیر نظر می‌گیرند تا در صورت نیاز، پیشنهاد شرکت در کارگاه‌های تقویت مهارت‌های حرکتی را به والدین بدهند. 

نکات مهم در اجرای بازی‌های دست‌ورزی

بازی دست ‌ورزی باید برای کودکان تداعی خاطرات خوب و حس اعتماد بنفس همزمان داشته باشد. در غیر این صورت کودکان علاقه کمتری از خود نشان می‌دهند و چه بسا انجام این بازی‌ها با حس بد در آن‌ها انرژی منفی تولید کند. به همین خاطر برخی از نکات مهم وجود دارند که در کنار کارگاه‌های تقویت مهارت‌های حرکتی به والدین و مربیان گوشزد می‌شوند. برخی از این نکات شامل:

  • تناسب با سن و توانایی کودک: همزمان که بازی باید باعث رشد فعالیت‌ های حرکتی ظریف در کودک بشود، باید با توانایی و رشد ایشان هماهنگ باشد. به طور مثال اگر در بازی با گیره درجه سفتی گیره‌ها خیلی بالا باشد، کودک پس از چندبار امتحان آن را کنار گذاشته و ممکن است دیگر تمایلی به انجام آن از خود نشان ندهد.
  • ایجاد محیطی امن و بدون فشار: فضایی فراهم کنید که کودک بدون ترس از اشتباه کردن، بتواند آزادانه بازی کند. برای کودک حد خوب و عالی تعیین نکنید. هر شکلی و رنگی که با ترکیب خمیر بازی ساخت باید مورد توجه و تشویق شما قرار بگیرد. فراموش نکنید که کودک شما نهایت 6 سال سن دارد.
  • تشویق و تقویت مثبت: تاثیر تشویق و حال خوب را فراموش نکنید؛ این کار مانند معجزه است. اگر فرزند شما تنها یک ساعت برای انجام بازی مهارت دست‌ ورزی از خود علاقه نشان داد، همان را هم بزرگ کنید و او را تشویق کنید. به مرور زمان این یک ساعت افزایش زیادی پیدا خواهد کرد.
  • استفاده از مواد و ابزارهای متنوع: در نهایت امتحان بازی‌ها و اساب بازی‌های جدید انگیزه خوبی برای کودکان است. درنتیجه هر چند وقت یکبار با جستجو در اینترنت بازی‌های جدید را امتحان کنید.

نتیجه‌گیری

بازی‌های دست‌ورزی نقش اساسی در رشد همه‌جانبه کودکان دارند. تمرینات مهارت ‌های دستی معمولا نیازمند دقت و توجه زیادی هستند؛ در نتیجه به مرور زمان این بعد شناختی کودک را تقویت خواهند کرد. بازی‌هایی مانند حل پازل و یا ساخت خانه با لگو همزمان به تفکر خلاق و مهارت حل مسئله نیاز دارد. 

در نهایت شنیدن تجربه مادران و مربیان موفق در این زمینه به ما نشان می‌دهد زیر نظر داشتن رشد حرکتی و فعالیت ‌های حرکتی ظریف چقدر اهمیت دارد. این بازی‌ها در آینده زیر بنا و پایه‌ی حرکاتی می‌شوند که کودک باید به طور روتین، مستقلانه انجام دهد. درنتیجه اگر شما هم در این زمینه تجربه خاصی دارید، حتما با ما به اشتراک بگذارید.

 

📖 مدت مطالعه: 7 دقیقه

مهارت دست ‌ورزی یکی از مهارت‌های کلیدی در کودکان است که از 2 ماهگی آغاز می‌شود و باید تا 7 سالگی حمایت و تقویت شود. این مهارت به توانایی کنترل حرکات دست و عضلات کوچک انگشتان دلالت دارد. 

مهارت دست ورزی نه تنها برای فعالیت‌های جسمی کودک در طول روز مانند برداشتن اسباب بازی و یا بستن بند کفش اهمیت دارد، بلکه تا حد زیادی در رشد شناختی کودک و ایجاد مسیرهای عصبی جدید هم موثر واقع می‌شود. در ادامه مقاله قصد داریم بازی‌های ساده اما طلایی برای تقویت این مهارت را همراه یکدیگر بررسی کنیم.

مهارت دست ورزی چیست؟

مهارت دست ‌ورزی در یک توضیح ساده، هماهنگی و مهارت‌های حرکتی ظریف عضلات دست برای انجام دادن کارها است. البته این هماهنگی تنها به دستان ختم نمی‌شود و چشم‌ها را هم درگیر می‌کند.

اما واقعا مهارت دست ‌ورزی چیست؟ چرا در دنیای امروز انقدر این مهارت اهمیت پیدا کرده است؟ هر چقدر که کودک تسلط بیشتری بر روی هماهنگی عضلات و ماهیچه‌ها با دستورات صادر شده از مغز داشته باشد، گفته می‌شود که این مهارت بیشتر تقویت شده است. درنتیجه بالا بودن مهارت دست ورزی نشان از مغزی پویا و عضلاتی هماهنگ دارد.

مهارت دست ‌ورزی کودکان از همان زمان نوزادی آغاز می‌شود و به مرور زمان با انجام فعالیت‌های مختلف مانند قیچی زدن، برداشتن اسباب بازی، له کردن مواد جامد و نقاشی کردن توسعه و رشد می‌یابد. 

۱۰ تکنیک موثر برای تقویت مهارت دست ‌ورزی در کودکان

همانطور که پیشتر اشاره کردیم، این مهارت‌ها باید در محیطی امن تقویت شوند تا کودک نهایت رشد فیزیکی، شناختی و البته اجتماعی را تجربه کند. به همین خاطر بر اساس بروزترین مقالات مرتبط با تقویت انواع مهارت‌های دست ورزی تعدادی تکنیک موثر را آماده کرده‌ایم.

بازی با خمیر بازی و گل

فشار دادن، رول کردن و یا شکل‌های ظریف ایجاد کردن بر روی خمیر و گل تا حد زیادی نیازمند تمرکز و توجه کودک است. به همین سبب کودک مجبور می‌شود بین آنچه مغز برای طرح دادن به خمیر صادر می‌کند را به درستی اجرا کند تا طرح دلخواه را بدست بیاورد. در نتیجه عضلات دست او تقویت خواهد شد. همچنین معمولا در مهد کودک مربی تنها یک توضیح کلی از طرح نهایی می‌دهد و کودکان با خلاقیت خود رنگ‌ها را ترکیب و خمیر را شکل می‌دهند. در نتیجه با یک تیر چند هدف زده می‌شود.

کار با قیچی‌های مخصوص کودک

برش دادن به به کاغذ با قیچی‌های ایمن کودکان، نیازمند دقت و کنترل زیاد روی عضلات دست و انگشتان است. البته هیچ گونه فشاری روی کودک نباید اعمال شود و اجازه دهید به مرور زمان و با تمرین مهارت دست ‌ورزی قیچی، هماهنگی چشم و دستان او تقویت شود.

نخ‌کردن مهره‌ها و ساخت دستبند

کارهایی که نیازمند لحظه‌ای درنگ و توجه هستند، در افزایش دامنه تمرکز کودک به طرز باورنکردنی تاثیرگذارند. به همین خاطر کودکان را به ساخت دستبندهای رنگی از طریق عبور دادن مهره‌ها از نخ، تشویق کنید. فرزندان شما یادمی‌گیرند برای کامل کردن دستبند، باید انگشتان دست خود را در جهت خاصی حرکت دهند.

پازل‌ها و لگوها

چیدن پازل نوعی مهارت دست ‌ورزی برای پیش ‌دبستانی شناخته می‌شود که در سنین بالاتر تمرین بسیار خوبی برای تقویت مهارت دست ‌ورزی است. 

برداشتن قطعات ریز و جابجا کردن آن‌ها نیازمند حرکات ظریف دست‌ها و انگشتان است که با تمرین به عنوان ابزار دست ورزی شناخته می‌شود. همانطور که پیشتر اشاره کردیم، مهارت دست ‌ورزی تنها باعث رشد فیزیکی کودک می‌شود، بلکه بر روی مهارت‌های شناختی او هم تاثیر دارد. زمانی که شکل پازل و لگو طبق نمونه کامل نمی‌شود، کودکان با مهارت حل مسئله و پیدا کردن ایراد کار مواجه می‌شوند.

نقاشی با انگشتان و ابزارهای مختلف

برداشتن مداد رنگی و یا قلم نقاشی و آبرنگ به کودکان یاد می‌دهد که برای کشیدن طرح دلخواه باید ظرافت و دقت در حرکت عضلات داشته باشند. اگر متوجه خستگی سریع فرزند در هنگام نقاشی و کارهای مشابه شده‌اید، شاید بد نباشد که کارگاه‌های تقویت مهارت‌های حرکتی را برای فرزندان خود امتحان کنید.

بازی با گیره‌های لباس و گیره‌های کاغذ

باز کردن گیره و قراردادن آن در جای درست نیازمند انرژی و قدرت است. بازی‌هایی که نیازمند برداشتن وسایل از روی زمین و حمل کردن آن تا مقصد مشخص هستند، بسیار برای تقویت مهارت دست ‌ورزی در کودکان موثر هستند.

شن‌بازی و بازی با اسفنج

همانطور که می‌دانید، اولین مواجهه کودکان با دنیای اطراف از طریق دیدن صورت می‌‌گیرد. اما کشف این دنیا با لمس کردن اشیا ادامه پیدا می‌کند. بازی با اسفنج و شن که یکی از ابزارهای مهارت دست ‌ورزی محسوب می‌شود، حس لامسه کودکان را تحریک می‌کند. درنتیجه کودک با لمس شن و اسفنج به درک درستی از انعطاف و وزن اجسام می‌رسد.

بازی‌های پیچاندنی و کوبه‌ها

بازی‌هایی که با چرخاندن پیچ و یا مهره‌های بزرگ سروکار دارند، هماهنگی دو دست کودک را بسیار افزایش می‌دهند. در بازی‌های کوبه‌ای که کودک باید هماهنگ با دو دست خود موسیقی را تولید کند، حرکت درست و به موقع انگشتان را یادمی‌گیرد.

فعالیت‌های روزمره مانند بستن دکمه و زیپ

شاید به نظر ساده و حتی غیر قابل باور بنظر برسد، اما با تشویق کودکان به انجام کارهای روزمره و شخصی مانند بستن زیپ و دکمه، قدم بزرگی برای مهارت دست ‌ورزی در کودکان برداشته‌اید. با انجام این کار حس استقلال کودک هم رشد خوبی پیدا می‌کند.

استفاده از ابزارهای ساخت و ساز

بازی با اسباب بازی‌هایی که به تقویت عضلات دست و انگشتان کمک می‌کنند، تاثیر شگفت انگیزی در رشد حرکتی و شناختی کودکان دارند. کودکان با تغییر جایگاه قطعات شکل‌های جدیدی خلق می‌کنند و از دیدن خلاقیت خود لذت می‌برند. 

حرکت تیله در مسیر

یکی دیگر از بازی‌ های تقویت مهارت‌ های دستی، بازی با تیله و توپ است. روی یک صفحه راه مارپیچی رسم کنید، (درجه سختی راه با توجه به سن کودک) و از کودک بخواهید تیله را بدون افتادن در طول مسیر حرکت بدهد.

خالی کردن آب یک ظرف با استفاده از سرنگ

از کودک بخواهید یک مایه رنگی و یا آب را از ظرفی به ظرف دیگر با استفاده از سرنگ یا درب بطری انجام دهد. این کار به سرعت عمل و قدرت دستان او کمک خواهد کرد.

نکات مهم در اجرای تمرینات دست‌ورزی

همانطور که در طول آشنایی با بازی‌ها اشاره کردیم، برخی از تمرینات نیازمند قدرت بیشتری هستند و لازم است در انتخاب‌ آن‌ها شرایط فیزیکی، سن و البته رشد شناختی کودک را در نظر بگیریم. در نتیجه در ادامه نکات مهمی داریم که بهتر است توسط مربیان و مادران مورد توجه قرار بگیرند:

  • انتخاب فعالیت‌های متناسب با سن کودک: معمولا کودکان حوصله زیادی برای تمرین و تکرار یک فعالیت از خود نشان نمی‌دهند. به همین خاطر از انتخاب بازی‌هایی که خارج از توان فیزیکی و شناختی کودک هستند، خودداری کنید.
  • ایجاد محیطی امن و بدون فشار: کودک باید در محیطی آرام و بدون فشار فعالیت کند تا بتواند با آرامش مهارت‌های خود را توسعه دهد. در این شرایط است که مهارت‌های اجتماعی و عاطفی او شکل می‌گیرند و ارتباطات آینده برای او راحت‌تر خواهد شد.
  • تشویق و تقویت مثبت: یکی دیگر از نکاتی که در مهارت دست ‌ورزی پیش دبستانی و سنین پایین‌تر باید رعایت شود، ایجاد حس مثبت ار فعالیت‌ های دستی کودکان می‌باشد.
  • استفاده از ابزارهای متنوع: تنوع در ابزارها و فعالیت‌ها باعث می‌شود کودک با اشتیاق بیشتری در تمرینات شرکت کند و مهارت‌های مختلفی را بیاموزد. کار یکسان کودک را خسته و بی‌حوصله می‌کند. همچنین معمولا هر تمرین روی یک بعد رشد کودک تاثیر می‌گذارد. برخی تمرینات تمرکز و توجه کودک را هدف می‌گیرند و برخی بیشتر روی افزایش قدرت انگشتان و هماهنگی چشم و دست تمرکز دارند.

نتیجه‌گیری

فعالیت‌هایی که در راستای بهبود مهارت دست ‌ورزی اجرا می‌شوند، در رشد فیزیکی و شناختی کودکان بسیار موثر هستند. اگر مربیان و والدین بتوانند محیطی امن و بدون تنش برای کودکان بین 2 الی 7 سال ایجاد کنند و آن‌ها را با انجام فعالیت‌های نام برده شده درگیر کنند، شاهد رشد اجتماعی و عاطفی کودک خود خواهند بود.

نکته مثبت این فعالیت‌ها در این است که تجربه‌های خاص و البته هیجان انگیز برای کودکان عزیزمان می‌سازند و این تداعی حس مثبت با مفاهیمی مانند خلاقیت و حل مسئله، رشد بی‌نظیری رقم خواهد زد. شما هم اگر تجربه مشابه و نزدیک به صحبت‌های ما در این مقاله دارید، حتما در بخش نظرات با دیگر مادران به اشتراک بگذارید تا حلقه تربیتی فرزندان هر روز قوی‌تر و البته علمی‌تر بزرگ شود.

 

📖 مدت مطالعه: 8 دقیقه

اختلال خواندن که با نام دیسلکسیا نیز شناخته می‌شود، یکی از چالش‌های یادگیری در کودکان است که در سال‌های اخیر بین کودکان ایرانی رواج پیدا کرده است. این اختلال کودک را از کسب برخی مهات‌های بنیادین مانند خواندن و حتی نوشتن محروم می‌کند؛ در نتیجه به مرور زمان کودک به لحاظ اعتماد بنفس و روابط اجتماعی منزوی می‌شود.

تشخیص زودهنگام و اقدام به درمان به موقع، از این آسیب‌ها جلوگیری می‌کند و کودک را در یادگیری مفاهیم جلو می‌اندازد. والدین و معلمان، به عنوان نزدیک‌ترین افراد به کودک، نقش مهمی در شناسایی علائم اولیه دارند. در این مقاله درباره این علائم مفصل صحبت خواهیم کرد.

 

اختلال خواندن (دیسلکسیا) چیست؟

برای درک بهتر علائم اختلال خواندن، بهتر است یکبار برای همیشه مفهوم این اختلال را یاد بگیرید. در یک توضیح جامع، دیسلکسیا یک اختلال عصبی-رشدی است. این اختلال بخشی از مغز را که مرتبط با درک آواها، فهم معنی یک کلمه واحد و ارتباط حروف با هم است را تحث تاثیر قرار می‌دهد. کودکان مبتلا به این اختلال مشکلات هوشی ندارند و بعضا بسیار باهوش هستند. افراد بزرگسال مبتلا به این اختلال هم ممکن است در نوشتن و حتی تلفظ برخی کلمات نیز دچار سردرگمی شود.

از آنجایی که این اختلال بین 5 الی 10 درصد بین کودکان ایرانی رواج پیدا کرده است، روزبه‌روز اهمیت افزایش آگاهی والدین و مربیان بیشتر می‌شود. این بیماری ممکن است رویکرد مشابهی با برخی از بیماری‌ها مانند کم هوشی و یا دیر خوانی داشته باشد، اما بیماری کاملا متفاوتی نسبت به آن‌ها شناخته می‌شود.

اختلال خواندن به بخشی از پردازش مغزی مرتبط می‌شود که وظیفه درک مفاهیم خواندنی را بر عهده دارد. این در حالی است که دیر خوانی عادی به علت مشکلات محیطی و عدم آموزش صحیح ایجاد می‌شود. بسیار مهم است که اختلال خواندن و نوشتن در کودکان دبستانی، با کم هوشی اشتباه گرفته نشود. این دانش آموزان گاها ضریب هوشی بسیار بالایی دارند.

 

علائم اختلال خواندن

 

علائم اختلال خواندن در سنین مختلف

همانطور که اشاره کردیم، اختلال خواندن معمولا در جایی خود را بروز می‌دهد که کودکان به طور جدی وارد فرآیند آموزش می‌شوند. این موقعیت از زمان پیش دبستانی آغاز و تا 8 الی 9 سالگی کاملا مشخص می‌شود. علائمی که در ادامه نام می‌بریم، معمولا با تمرین بهبود نمی‌یابند، بلکه نیازمند مداخلات تخصصی هستند.

 

علائم اختلال خواندن پیش دبستانی

  • ناتوانی در شناخت قافیه‌ها
  • سختی در یادگیری کلمات جدید
  • بیان نادرست شعرها یا داستان‌ها

 

علائم اختلال خواندن دبستان کلاس اول تا سوم

  • کندخوانی و توقف زیاد هنگام خواندن
  • گم کردن خط در متن
  • جابجایی حروف یا ترتیب کلمات؛ مانند «سبی» به‌جای «سیب»
  • تکرار خطاهای مشابه هنگام خواندن متون فارسی
  • مشکل در یادگیری کلمات با هجی غیر معمول
  • مشکل در درک مطلب
  • مشکل در یادگیری زبان جدید

 

علائم اختلال خواندن در کودکان

 

انواع علائم اختلال خواندن

دسته بندی از نشانه‌های نارساخوانی تنها محدود به مواردی که در بالا به آن‌ها اشاره کردیم نمی‌شوند. متخصصان در یک دسته‌بندی دیگر این علائم را در گروه رفتاری، زبانی و عاطفی قرار می‌دهند. این علائم اغلب با هم بروز می‌کنند و می‌توانند بر روابط اجتماعی و انگیزه کودک تاثیر بگذارند. به همین علت هرچقدر هم بر روی حمایت عاطفی و آگاهانه والدین و مربیان تاکید کنیم، نمی‌توانیم عمق اهمیت حضور موثر ایشان را نشان دهیم.

 

علائم رفتاری

  • پرهیز کودک از خواندن با صدای بلند
  • بی‌میلی نسبت به تکالیف مدرسه
  • گم کردن خطوط یا سر خط در کتاب
  • عدم حفظ توجه به فعالیت‌های خواندنی
  • مشکل در هماهنگی حرکات مرتبط با خواندن و نوشتن

 

علائم زبانی

  • ناتوانی در درک واج‌ها (صداهای تشکیل‌دهنده کلمات)
  • دشواری در هجی‌کردن و ترکیب حروف
  • اشتباه مداوم در تلفظ برخی کلمات
  • مشکل در تمیز دادن حروف مشابه

 

علائم عاطفی

  • اضطراب یا خجالت هنگام خواندن در کلاس
  • افت شدید اعتماد به نفس
  • انزوا یا بی‌علاقگی نسبت به درس‌ها

 

تفاوت دیسلکسیا با چالش‌های یادگیری عادی

برخی از بیماری‌ها هستند که نتایج یکسان زبانی و عاطفی با دیسلکسیا برای کودک ایجاد می‌کنند. اما درک تفاوت این بیماری‌ها برای تشخیص افتراقی پزشک و گزارش صحیح علائم به متخصص اهمیت زیادی دارد.

 

تفاوت دیسلکسیا با دیرخوانی عادی

برخی از کودکان ممکن است تنها دیرآموز باشند یا تحت تاثیر عوامل محیطی قرار گرفته باشند. اختلال یادگیری هیچ ارتباطی با مشکلات حسی و جسمی کودک ندارد. این اختلال از تفاوت‌های فردی در پردازش زبان بوجود می‌آید. در حالی که در چالش‌های یادگیری کودکان دبستانی عمده مشکلات مرتبط با نحوه تدریس، مشکلات حسی کودک و یا مشکل در سازماندهی افکار باشد.

 

تفاوت دیسلکسیا با بیش فعالی

برخی اوقات افراد علائم اختلال خواندن را با بیماری‌های مختلف مانند بیش فعالی یا همان ADHD اشتباه می‌گیرند. این مسئله باعث می‌شود روش درمانی نامناسبی برای این کودکان در پیش گرفته شود و ریسک دیرکرد بهبودی را افزایش می‌دهد. در بیش فعالی مشکل کودکان در توجه و تمرکز است. این کودکان هیچ چالش در رمزگشایی کلمات و یا ارتباط آوایی حروف با یکدیگر تجربه نمی‌کنند.

از طرفی در هر دو اختلال کودکان دارای دامنه هوشی نرمال یا بالاتر هستند و نکته قابل توجه که ماجرا تشخیص را ساده‌تر می‌کند این است که خطاهای تکرار شونده در خواندن زمانی که کودک دچار ADHD باشد، دیده نمی‌شود؛ در حالی که ماجرا در دیسلکسیا کاملا برعکس است.

 

تفاوت دیسلکسیا با مشکلات بینایی 

همانطور که اشاره کردیم، دیسلکسیا یکی از مشکلات عصبی رشدی است و ارتباطی با اوضاع جسمانی کودک ندارد. اگر کودک دچار بینایی کم باشد و از عینک استفاده کند، احتمالا پس از یک مدت کوتاه علائم اختلال خواندن در کلاس اول برای ایشان رفع شود و شروع به یادگیری کند.

در حالی که اگر فردی دچار دیسلکسیا باشد، دچار خطاهای تکرارشونده در خواندن می‌شود و این خطاها با تمرینات عادی هم رو به بهبود نخواهند رفت. ویژگی کودکان دارای اختلال خواندن این است که در رمزگشایی و ارتباط بین حروف مشکل دارند.

 

علائم اختلال خواندن

 

علائم خاص دیسلکسیا در زبان فارسی

زبان فارسی ویژگی‌هایی دارد که می‌تواند باعث بروز علائم خاص‌تری در کودکان دارای اختلال خواندن شود. در این موارد معمولا کودک از برقراری ارتباط معنادار بین حروف و یا آوا و شکل ظاهری کلمه بازمی‌ماند و دچار بی اعتماد بنفسی می‌شود:

  1. اشتباه بین حروف مشابه: مانند جابجایی ب، پ، ت، ن، یا د، ر، ز و شکل ظاهری کلمات در زبان فارسی باعث اشتباه گرفتن صداها و کلمات می‌شود.
  2. سختی در درک کلمات استثنا: مانند تفاوت بین «خا» و «خوا». این شباهات حروف املای کلمات را بسیار سخت می‌کند و باعث اختلال خواندن در سنین پایه می‌شود.
  3. جابجایی ترتیب حروف در کلمات پیچیده: مانند «کتابخانه» که به شکل «کتابه‌خانه» به اشتباه نوشته می‌شود.

 

چگونه والدین می‌توانند علائم را شناسایی کنند؟

نقش والدین در شناسایی علائم حیاتی است. پیشنهاد می‌شود والدین موارد چک لیست دهگانه زیر را مد نظر داشته باشند:

  • کندی در خواندن کلمات جدید ناآشنا
  • مشکل در حفظ کردن شعرهای ساده مهدکودک
  • تاخیر در به حرف آمدن
  • عدم تشخیص فضاهای هندسی و ضعف حافظه دیداری
  • اشتباه مکرر در تلفظ
  • اشتباه در هجی کردن کلمات
  • مشکل در توالی حروف و اعداد
  • مشکل در فهم قافیه و ریتم
  • اجتناب از خواندن با صدای بلند و بی‌میلی به کتاب
  • مشکل در نامیدن رنگ‌ها یا اشیا

والدین اگر در خانه مشاهده کردند که کودک میلی به بازی‌های زبانی ندارد و یا داستان‌خوانی برای ایشان مشکل است، حتما باید این نشانه‌ها را جدی بگیرند و در اولین فرصت به متخصص مراجعه کنند.

همچنین تاثیر گفتگوی مستقیم را از خاطر نبرید. کودکان اگر شما را صبور و همدل ببینند، حتما مشکلات خود را در هر زمینه‌ای خصوصا یادگیری، بیان می‌کنند. فقط به هیچ عنوان آن‌ها را سرکوب و ناراحت نکنید.

 

نقش معلمان در شناسایی اختلال خواندن

معلمانی که با کودکان ابتدایی کار می‌کنند، با ویژگی کودکان دارای اختلال خواندن آشنا هستند و علائم این اختلال را به خوبی می‌شناسند. از آنجایی که مدرسه اولین محل تحصیل و شروع یادگیری جدی کودکان است، تشخیص اولیه اختلال یادگیری خواندن معمولا در همین موقع اتفاق می‌افتد.

اشتباهات مکرر در خواندن بلند، عدم هماهنگی بین گفتار و نوشتار و کند خوانی یا توقف زیاد هنگام خواندن برخی از علائمی هستند که توسط معلمان به خوبی درک می‌شوند و باید در زمان مناسب به والدین گزارش داده شوند. 

آزمون‌های پایه‌ای خواندن، بررسی واج‌آگاهی، بازی‌های زبانی و تمرین‌های تشخیص صداها یکی دیگر از ابزارهای معلم‌ها برای تشخیص علائم اختلال خواندن هستند.

 

چه زمانی باید به متخصص مراجعه کرد؟

اگر والدین و معلمان علائمی پایدار و شدید مشاهده کنند، مراجعه به متخصص ضروری است. نشانه‌های هشدار شامل:

  • سطح مهارت خواندن پایین‌تر از سن کودک
  • مشکل در یادگیری حروف الفبا حتی با صرف زمان زیاد
  • احساس شکست یا شرمندگی مکرر کودک
  • مشکل در به خاطر سپردن اسم اشیاء

اگر این علائم در کودک خود مشاهده کردید، حتما به گفتاردرمانگر، کاردرمانگر شناختی و یا روان‌شناس کودک و نوجوان حرفه‌ای و با تجربه مراجعه کنید. مراجعه زودهنگام فرآیند درمان را تا حد زیادی جلو می‌انداز و به بهبود افراد کمک می‌کند.

در هر سطح از اختلال و با بالا و پایین شدن شدت علائمی که پیشتر اشاره کردیم، روش‌های تشخیص بیماری متفاوت خواهد شد. گاهی متخصصان از تست‌های روان‌سنجی و شناختی برای تشخیص وجود بیماری استفاده می‌کنند. در این تست‌ها مشکلات شناختی و عصبی رشدی کودک بررسی خواهد شد. آزمون سیاهه خوانی هم تقریبا عملکرد مشابهی دارد توانایی کودک در تلفظ، درک صحیح و به ترتیب حروف کنار هم را نشان می‌دهد.

در نهایت برای اطمینان از عمق بیماری و شدت آن از تصویربرداری مغزی مانند نقشه مغزی لورتا در مراکز تخصصی استفاده می‌شود تا نحوه فعالیت امواج مغزی کودک درک شود. در صورتی که این امواج خارج از الگوی مورد نظر حرکت کنند، با استفاده از برخی بازی‌های رایانه‌ای برای تصحیح آن‌ها استفاده می‌شود.

 

سوالات متداول

  1. آیا کندخوانی همیشه نشانه دیسلکسیا است؟ خیر. کندخوانی گاهی به علل آموزش ضعیف و شرایط محیطی نامناسب است.
  2. چگونه می‌توان دیسلکسیا را از مشکلات بینایی تشخیص داد؟ در دیسلکسیا اختلال در آگاهی واجی و عدم توانایی برای رمزگشایی کلمات وجود دارد در حالی که در مشکلات بینایی ایرادی در در فرآیند پردازش اطلاعات وجود ندارد وتنها نقاط ضعف جسمی باید درمان شوند.
  3. آیا دیسلکسیا در پسران شایع‌تر است؟ تحقیقات علمی دقیق این مسئله را نشان نمی‌دهد، اما معمولا گزارش این اختلال در پسران بیشتر است.
  4. آیا دیسلکسیا با افزایش سن از نظر می‌رود؟ خیر. اما علائم آن با آموزش صحیح و مدیریت کنترل می‌شود.

 

نتیجه گیری

علائم اختلال خواندن نباید نادیده گرفته شود، زیرا این اختلال تنها مرتبط با تحصیل نیست و آینده عاطفی و اجتماعی کودک را تحت تاثیر قرار می‌دهد. آنچه که امروز ثابت شده است این است که هرچقدر درمان و پروسه انجام تمرینات زودتر شروع شود و علائم سریع‌تر مورد توجه قرار بگیرند، احتمال کنترل اختلال بیشتر می‌شود.

به همین دلیل پیشنهاد می‌کنیم اگر حتی چند نشانه کوچک هم در فرزند خود می‌بینید، حتما با متخصصان مشورت کنید و برای افزایش آگاهی، مقالات مرتبط با اختلال خواندن و علائم آن را مطالعه کنید.

📖 مدت مطالعه: 10 دقیقه

برای جستجو تایپ کرده و Enter را بزنید